Goraksha

National Daily

हरोट लेक खेती सुरु

श्रीनारायण चौधरी

भूमिका
हमार देश नेपाल बहुजाति बहु भाषा, बहु धर्म मन्ना मनै बसोबास रलक देश हो । उह मध्यमसे आदिवासी धर्तीपुत्र कैक चिन्गैलक जात हुइत थारु । सबसे धेर कला संस्कृति रलक व सबसे धेर रितीरीवाज मन्ना जात हुईत थारु । हरेक सिजन अनुसार उत्पादन हुईना बाली नाली पशुपंछी, मनै लगायत घरम रलक कृषि औजार जस्त हर,जुवा, ह्याङ्गा, फह्र्वा, फार, नाधा, बन्थी, लगायतके धेर कामकाज कर्ना क्रमम दैनिक रुपम प्रयोग हुईना भारावर्तन के संरक्षणके लाग परम्पररगत तरीकाले मेरमेरके पुजा कर्ना जात हुईत थारु ।

उहओर्से थारु जातिन प्रकृतिक पुजक फे कथ । जस्तके मुर्घि लौसारी, टोक्टा कर्ना, बगार पुज्ना, बर्वा पुज्ना, फगुई पुजा, पुछि कट्ना, गार घोटौनी पुजा, घरुया पुजा, भुट थोक्ना, हरोट लेना, आदि पुजा आपन –आपन चलन चल्ती अनुसार थारु समुदायम कौनो काम सुरु करबेर ओ कौनौ काम सेक्लसे आपन आपन शैलीम कर्ना चलन रहत उह अन्तर्गत हरोत लेना चलन फे पुर्खासे चल्ती अइलक चलन हो । आज मै बर्खा लग्ती रलक ब्यालम करजैना पुजा हरोट के बारेम आपन जन्लक बात बट्वाए जैटी बाटु ।

१. हरोट लेना कलक काहो ?
२. हरोट कसिक लेथ, काका चिज चहत ओ कहिया लेथ ?
३. हरोट काजे लेथ ?

हरोट लेना कलक का हो ?
हरोट लेना कलक काहो कलसे हम्र थारु जात जिवीकोपार्जनके लाग वर्षभर धेरमेरके अन्नबालीके खेती कर्थी उह मध्यमसे वर्खा सिजनम करजैना बाली हो धान अन्य बालीनसे प्रमुख बाली फे हो । करीब एक महिना दुख कर्ना माना छिट्के मुरी फरैना ओ वर्षभर खाईपुग्ना रलक ओर्से यहिन प्रमुख बाली फे मान्गैईलक हो । धान खेती सुरु हुईनासे आघ बियार छिट्ना ब्यालम करजैना पुजा हन हरोट लेना कथ ।

हरोट कसिक लेठ, काका चीज चहट कहिया लेठ ?
हमार पुर्खावनके चलन अनुसार वर्खा सुरु हुईवेर जेठ महिनाके अन्तिम होर अथवा असार महिना के पहिलो हप्ताहोर आपन बाली नाली थुनेर हुई खेती पाती मजासे निम्टैबि कैक पकाइल मच्छीक पुजा, बुरीदेउ देउताहन देक हरोट लेठ । हरोट लिहबेर एकथो बन्थीम कन्या बच्छेक ग्वाबरले एकथो मनैयक चित्र बनैथ ओ उहिम सक्कुहोर सेन्दुर लगाक हरोट लेह खेत्वम जैथ । हरोट लेहकलाग व अत्वारक दिन सक्कु गाउक गावलेन मच्छि मार जैथ ओ सोमारक दिन सन्भ्mयाके हरोट लिहकलाग आपन आपन खेत्वम जैथ । हरोट लिह जाईवेर बन्थिम दान्चे धान, फह्र्वा, फार, नाधा, पैन ओ मच्छि लेक जैठ ।

मटावा ओ किसन्वन लाहा–लाहाके आपन आपन खेत्वम एक्थो उईरक कोन्वा कोरके धान बुईथ ओ कोर्लक थाउम लिपपोत करके उहिम बन्थि, फार, फ¥वा, नाधा पैन धैके दिया बराके सेन्दुर टिक्थ ओ पैकैलक मच्छि जोरी जोरी कैक पाँच ठाँउम पुज्थ । अस्तके जलमद धर्कैना, पर्छना , धुपैना ओ एकघचि हात जोरके बैथही । वाकर पाछ पुजा पाठके काम सेकलसे सक्कु किसन्वन एक ठाँउम जम्मा होक घरमसे पकाक लन्लक मच्छि ओ दारु जम्मा कैक मजासे मद पिना क्रमम मिठ मिठ बातचित बतोइती रहारङ्गी कर्थ उह क्रमम पुर्खावनके रिती अनुसार सजना गैलसे खेतीबाली थुन्यार हुईथ कना मान्यता अनुसार एकघचि सजना गैथ ।

हरोट लेलक दिन आपन घरक अनाजपानी और जहन देना चलन नैरहत काकरकी आपन घरक अनाजपानी औरजहन देलसे सै जाजैथा कथ हमार पर्खावन तर आजकल धेर गाउक मनै हरोत लेह छोर स्याकल हम्र देख्थी उ परम्परा हमार पुर्खावनके चलैलक रिती थारुन्के पहिचान हेराई विल्कुल दिह नैहुईत । काकरकी हम्र थारु सबसे धेर कला संस्कृति रलक जात कैक चिनैना आधारह बचैल रहसेक्बी कलसे थारुन्के अस्तित्व फे जिवीत रहसेकी कना म्वार मान्यता हो ।

हरोट काजे लेठ
वर्षभर हम्र खेतीपाती कर्ना क्रमम वर्खा सिजनम धान उत्पादन कर्ना ब्यालम आवश्यक पर्ना प्रत्यक्ष रुपम माटिसे सम्बन्ध धर्ना कृषि औजारके संरक्षण ह्वाए खेतीबाली मजा ह्वाए कैक हरोट लेथ । जस्तक हर, फार, फ¥वा, ह्याङ्गा, बन्थी, आदि वस्तु हमार लाग अति आवश्यक वस्तु हो । याकर बिना हम धान उत्पादन सम्भब नैहो उहओर्से हरोट लेना चलन चल्ती हमार पुर्खाहुक्र चलैलक हुईत । यि चलन चल्ती हन बचाईपर्था, निरन्तरता दिह पर्था, हम्र थारु हुईती कना यि अस्तित्वह हेराई दिह निहुईत कना मै हमार सक्कु कविलन हुकन आग्रह कर चाहटु ।