शक्ति प्रतीक अट्वारी
श्रीनारायण चौधरी
पृष्ठभूमि
थारु एकथो असिन समुदाय हो । जुुुन समुदाय कला संस्कृती व चाड पर्वम सबसे धनी मान्जाइथ प्रकृतिह सबसे ज्यादा विस्वास कर्ना जात रलक होरसे थारुनह प्रकृतीके पुजारी फे कथ वर्षभर विभिन्न मौसम अनुसारके पर्व मन्ती अइना क्रमम मन्ना एकठो पर्व हो अट्वारी । अट्वारी थारु समुदायके माघ पाछ द्वासर वर्का पर्व कैक मनैइथ यी तिह्वार खास कैक थारु मनै निरहार ब्रत बैठ्क मनैथ कलसे कौनो कौनो इच्छाइल जन्नी मनै फे ब्रत बैथक मनैथ लम्मा आयु, सुखद जीबन, ओ सु-स्वास्थ्यके कामनाके लाग मना जैना अट्वारी भदौ महिनाम पर्था तर कौनो साल असोज महिनाम फे मनागैलक पाजैथा ज्याजसिन हुइलसेफे कृष्ण जन्माष्टमी पाछ द्वासर अट्वार अर्थात अधर्या रातके पहिलक अट्वारक दिन अट्वारी मन्ना चलन बा । ओ ठाँउ अनुसार चाल चलनम भिन्नता देख्मिल्था प्रकृती पुजक थारु समुदायम खासकैक दिन अर्थात अग्नीहन पुज्ना कैजिथा । जब भयङ्कर काल रात्रीम दिनक जरम हुईल वाकर पाछ यी संसार अज्रार हुईल कना किम्बदन्ती बा
अट्वारी का हो ?
थारु समुदायम मनाजैना अट्वारी परापुर्वकालसे हमार पुर्खाहुक्र मनैती आईल एकथो एक किसिमके ब्रत हो । जुन ब्रत आईतवार (अट्वार) के दिन बैठना हुईल ओर्से यिहिन अट्वारी कैईजाइत यि ब्रत ठाँउ अनुसार आपन आपन तवर तरिकाले मनाजैथा । अट्वारीम खास कैके पाँच पाण्डवम सबसे बलगर भाई भेँवा कना रलह उ सबसे बलगर सर्वशक्तिमान मनै रलह हम्रफे भेँवा जसिन कामकाज करसेकी भेँवा जसिन लोक कल्याणकारी काम कर सेकी कना मान्यता से प्रेरित होके अट्वारीम भेँवाके पुजा कैक अट्वारी मनाजैथा ।
अट्वारी मनैनाके उद्देश्य का हो ?
पौराणीक बिम्बदन्ती अनुसार हमार पुर्खावन्के अनुसरण कर पर्था कना मान्यताहन प्राथमिकता देना उद्देश्य लेना हो कलसे हम्र हरेक वर्ष अट्वारीक दिन शक्तिके पुजा कर्लसे भेँवा जसिन शक्तिमान हुइ सेक्बी कना हो । द्वासर उद्देश्य का हो हम्र यी पर्वहन निरन्तरता देवी कलसे हमार भावी पुष्ताहन याकर अनुसरण कर्ना लिरौसी हुइहिन कना हो । फलस्वरुप थारुनके कला संस्कृती रिती रिवाज, चालचलनम विकृति निआई ओस्तहके यी पर्व मनैती जैवीकलसे अइना पुस्ताओनके युवा हुक्रन मजा संदेश प्रसारण हुइ कना याकर मुख्य उद्देश्य हो ।
अट्वारी काजे ओ कसिक मनैथ ?
दिन अन्धर्या हन चिरके अज्ज्रार करैथा ज्याकर कारण पृथ्वीम बैठ्ना हरेक प्राणीहन बाँचकलाग लिरौसी हुइथा प्रकृतीहन विश्वास कर्ना थारु समुदाय दिन (सुर्य) अज्ज्रारके प्रतिक रलक ओर्से याकर पुजा कैजिथा याकर बिम्बदन्ती अनुसार महाभारतम पाँच पाण्डवमसे सक्कुनसे बलगर भेँवा रलह जब कौरब पाण्डव के लडाई परल उ ब्यालम भिम अर्थात भेँवा रोटी पकैती रलह लडाईम सहयोग करकलाग रोटी पकैती पकैती टावम छोरके लडाईम गैल जब लडाईमसे घुम्ल धेर भुखाईल रलह टावम छोरके गैलक रोती एक्कओरसे पाकल रोती खाक प्याट भरैल उहओर्से अट्वारीम एक्ककर रोती पकैना चलन बा असिक एक्ककर पकैलक रोटी भोवाहन पुज्ना चलन बैस्लकहो । भेँवा थारु रज्वा दङ्गीसरणह लडाईम सहयोग ओ बलगर हुइलकओर्से थारु समुदायम थारु मनै भेँवाहन पुज्ना कर्थ । अ्ुवारीम ब्रत बैठक मनैना तिह्वार हुईलक ओर्से यी तिह्वारम फे भिन्सह्र्या (दर) खैना चलन बा ।
यी तिह्वार शनिवार से शुरु हुईथा शनिच्चरके दिन मच्छिमार जैना, घोङ्घी कार्ह जैना वस्तहके मिठ मिठ तिना ताउन जुटाके सक्कु तयारी करके खानपिनके परिकार सन्झ्याक रिझाके धर्ना ओ उहिन रातिक करबि करिब ३/४ बजे ओर मुर्घि बस्नासे आघ खाक स्याक पर्था कना चलन अनुसार खैना चलन बा यदि मुर्घि बास्गैल कलसे उहिन खाए नै मिलत वकर पाछ अट्वार लाग्जाइत अत्वारक दिन दिनभर भुख्ल रह परत खास कैक भेँवाके पुजा नैकरत सम्म पानीफे नैपिथ उहमार अट्वारीक ब्रत एकदम कडा ब्रत रहत दिनके ब्रत बैठलक सक्कु थारु मनै लहाके बह्रीम ग्वाबरले निप्थ ओ च्वाखा आगिले रोटी पकाजैथा पुरान आगिहन अपवित्र मान्जैथा उहओर्से गन्यारीक कठुवा घोट्के बर्लक आगि च्वाखा मान्जैथा यी तिह्वारम अनिवार्य रोटि रथा अन्दीक, गहुक, चौरक रोटि रथा कलसे अम्रुट, क्यारा, खिरा, दहि, फे रथा उ दिन और दिन जस्त सिकार, मच्छी, बेसार, न्वान, पिप्पर अटुवारीक दिन निरहत । रोटि पकाक स्याकल पाछ अट्वारीक ब्रत बैठल थारु मनै ग्वाबरले निपल ठाँउम बैठके खैना चलन बा खैनासे आघ अग्यारी देना चलन बा अग्यारीम सर्रिक धुप, नौनी ओ खाइकलाग बनागैल सक्कुचिज दानदान्चे एक्कम मिलाके अग्यारी देथ ओ अग्यारी देक तिन तिनचो पर्छना चलन बा । वाकर पाछ आपन चेलीबेटी अर्थात दिदि बहिन्यनके लाग सक्कु रोटी कहर्थ उहिन (अग्रासन) कैजिथा यि काम दिनके हुइथा और दिन सोमारक दिन फरहार कैजिथा फरहार निकरत सम पानी फे निखाके भुख्ल बैथ पर्था फरहार अत्वारीक अन्तिम पुजा हो । फरहारक दिन खास कैक भात, पवै तिना, गुडा, भेन्डी, सुखाईल मच्छि, कैठा, घिरौला लगाएत धेर मेरके टिनाटावन रहथ तर विजोर संख्याम रहत पहिलक दिन जस्त द्वासर दिनफे लहाखोर कैक अग्यारी देख चेलिबेटिनके लाग अग्रासन निकर्थ अग्रासन विशेषकैक नमेन्हिक पट्या, क्यारक पट्यम निकार जैथा वाकर पाछ सक्कु अट्वारी रहल मनै खैथ अग्रासन आपन दिदि बहिन्यनके घर देह जैथ अग्रासन देह गैलक मनैन मजासे स्वागत सत्कार कैक खानपिनके परिकार खवाके पठैना चलन बा यी तिह्वार भातृत्व, प्रेम ओ सत्भावके रुपम फे लेना कैजिथा । लम्मा समय सम्म आपन लैहर जाय निपाइल चेलिहुक्र यी तिह्वारम आपन डाडु भैया अर्थात आपन परिवारसे सुख दुःखके बातचित ओ खानपिन से एक आपसम विस्वास ओ आत्मियता कायम धर्थ ओ पारिवारकि सम्बन्ध सु-मधुर बैनैथ ।
