बमबहादुर डिसी
विचार नेपाल विविध भाषा, जातजाति, धर्म, संस्कृति र परम्पराले सुसज्जित साझा सभ्यता भएको राष्ट्र हो । यही विविधताभित्रको एकता, सहिष्णुता र पारस्परिक सम्मान नेपाली समाजको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो ।
यही शक्तिका कारण अनेक राजनीतिक परिवर्तन, प्राकृतिक विपत्ति र सामाजिक चुनौतीहरू पार गर्दै नेपाल आजसम्म राष्ट्रिय एकतालाई जोगाइराख्न सफल भएको छ । यस्तो अवस्थामा हालै देवानगञ्ज क्षेत्रमा भएको घटनाले उत्पन्न गरेको तनाव र चिन्ता स्वाभाविक हो । कुनै पनि हिंसात्मक घटना दुःखद हुन्छ । त्यसबाट पीडित भएका सबैप्रति गहिरो संवेदना व्यक्त गर्दै यस्ता घटना पुनः नदोहोरिऊन् भन्ने कामना गर्नु हरेक जिम्मेवार नागरिकको दायित्व हो ।
यद्यपि, यस्ता संवेदनशील घटनापछि भावनामा बगेर हिंसा, प्रतिशोध वा समुदाय–समुदायबीच अविश्वास फैलाउनु समाधान होइन । लोकतान्त्रिक समाजमा घटनाको सत्यतथ्य निष्पक्ष अनुसन्धानबाट स्थापित हुनुपर्छ । दोषी जोसुकै भए पनि कानुनबमोजिम कारबाही हुनुपर्छ र निर्दोष नागरिकको सुरक्षा तथा सम्मानको पूर्ण प्रत्याभूति हुनुपर्छ । यही नै विधिको शासन र लोकतन्त्रको वास्तविक मर्म हो ।
नेपाली समाजको सबैभन्दा ठूलो परिचय सहअस्तित्वको संस्कृति हो । हिमाल, पहाड र तराईका विभिन्न समुदाय शताब्दीयौँदेखि एकअर्काका सुख–दुःखमा सहभागी हुँदै आएका छन् । दशैं, तिहार, ईद, छठ, ल्होसार, माघी, उभौली–उधौली, क्रिसमस लगायतका पर्वहरूमा समुदायबीच देखिने आत्मीयता हाम्रो सामाजिक एकताको जीवन्त उदाहरण हो । २०७२ सालको भूकम्प, कोभिड–१९ महामारी तथा विभिन्न प्राकृतिक विपत्तिका बेला नेपालीहरूले जात, धर्म र क्षेत्रभन्दा माथि उठेर एकअर्कालाई दिएको सहयोगले पनि हाम्रो समाजको वास्तविक चरित्र प्रमाणित गरेको छ । त्यसैले कुनै एक घटनाले हाम्रो शताब्दीयौँ पुरानो भाइचारा र सद्भावलाई कमजोर बनाउन दिनु हुँदैन ।
यस्ता संवेदनशील परिस्थितिमा राष्ट्रिय सुरक्षाको पक्ष पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ । आन्तरिक अस्थिरताको फाइदा उठाउन खोज्ने आपराधिक समूह वा सीमापारबाट हुन सक्ने अवाञ्छित गतिविधिप्रति सरकार विशेष सचेत रहनुपर्छ । सीमा सुरक्षा, गुप्त सूचना संयन्त्र, स्थानीय प्रशासन र सुरक्षा निकायबीच प्रभावकारी समन्वय कायम गरी कुनै पनि प्रकारको घुसपैठ, उक्साहट वा हिंसात्मक गतिविधिलाई समयमै नियन्त्रण गर्न आवश्यक छ । तर यस क्रममा निर्दोष नागरिकको अधिकार, मानवअधिकार र कानुनी शासनको सम्मान पनि उत्तिकै सुनिश्चित हुनुपर्छ ।
यस कठिन घडीमा राजनीतिक दल, नागरिक समाज, धार्मिक अगुवा, सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताको भूमिका अत्यन्त जिम्मेवार हुन्छ । अपुष्ट सूचना, अफवाह, घृणा फैलाउने अभिव्यक्ति वा उत्तेजक प्रचारले समाजलाई थप विभाजित बनाउँछ । त्यसैले सत्य तथ्यमा आधारित सूचना प्रवाह, संयमित अभिव्यक्ति र संवादको संस्कृतिलाई प्राथमिकता दिनु आजको आवश्यकता हो । हामीले इतिहासबाट सिकेका छौँ—हिंसाले कसैलाई स्थायी विजय दिलाएको छैन । अन्ततः संवाद, न्याय, सहिष्णुता र आपसी विश्वासकै माध्यमबाट समाजले स्थायी शान्ति प्राप्त गरेको छ । त्यसैले आजको आवश्यकता प्रतिशोध होइन, संयम हो; विभाजन होइन, एकता हो; हिंसा होइन, शान्ति हो ।
अन्त्यमा, सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूसँग हार्दिक आग्रह छ—संयम अपनाऔँ, अफवाहबाट टाढा रहौँ, कानुनी प्रक्रियामाथि विश्वास गरौँ र राष्ट्रिय एकता, सामाजिक सद्भाव तथा शान्तिको पक्षमा दृढतापूर्वक उभिऔँ । नेपालको शक्ति हाम्रो विविधतामा रहेको एकता हो । यही एकतालाई जोगाउनु आजको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय जिम्मेवारी हो । शान्ति नै समृद्धिको आधार हो, सद्भाव नै राष्ट्रको वास्तविक शक्ति हो ।