ठारुन्क संस्कृति बचैना

इन्द्रबहादुर चौधरी

आपन आपन सांस्कृतिक मैया सक्कुन लग्ठा । कसिक बँचैना कैख स्वक चिन्टा सक्कु जाटिन्क फे निरहल नै हो । संस्कृतिक धनी मान्जैना जाट थारुन अत्रा धनी हुईटी हुईटी फे आनक संस्कृति फे लेटी बाटी । थारुन्हक उठ्ना बैठ्ना, लगैना, वेल्सना, बटुइना, साईना, बोलचाल, कर्ना फेरजैटी वा ओ कौनो ट हेरैटी फे जाईटा ।

थारु जाटम सुईला कलक का हो ? कसिन रठा यहीले का कर्ठ कैख आसकाल्हीक कौनो कौनो लर्का पर्का पटा नि पैट । अस्ट ढ्यार चिज बा । सिकहर, बहेँ्गा, हरझौंखी, पिस्टुर अस्ट ढ्यार बा । ना डेख्ना ना बनाइ जन्ना होगिल बा । सीप फे हेरैटी जाइटा । आनक भर पर्ना हुईलक ओर्से फे असिन हुईल हो । आप ट बजारसे किन्ख लन्ना उह बेल्सना कर्ठ ।

थारुन्क हर चिज हेरैटि जाईटा । अस्टख हेरैटी गैलसे थारुन्क पहिचान फे हेरा जाई । हामा ठे ट आप का बा जे । भाषा, पूजाआँटी, मर्नीकर्नी, खानपीन, घर व बाहार बेल्सना पुरान सामान डान डान डेख्जैठा । इहीम फे आधा आनक संस्कृति जोरगिल बा । प्रविधिक विकास हुईलक ओर्से फे ढेंकी चक्या हेरागइल ।

डोनी पत्रीक ठाउँम पलाष्टिक गिलास, पत्री, जाँर ढर्ना खोन्ढोक ठाउँम प्लास्टिक घ्याम्पो, माटिक चुल्हक सटाहा ग्याँस चुल्हा, हड्र्यार माटी ओ खरीले लहैनाम सेम्फु साबुन, लत्रक ठाउँम चप्पल जुट्टा, लुगा रिझैना ओ लाहिक कुनारोक भुइम से बनल ले लुगा धुइना सटाहा साबुन ओ सर्फ आस्याकल बा । सँख्वक पट्यक डोन्या मेसिनले बनलागल । हुइनाट चिह्री, डोस्की डोन्या निबनट । बौटा केल बन्ठा । यी ठारुन्क संस्कारक डोन्या नि हो । ढच्या, पेटारी गोन्ड्रीक ठाउँम बजारम बनल पलास्टिक गोन्ड्री बिछैठी ओ भ्वाजकाज, जिउँरा लगाए जाईवेरम उह लेख जैठी । मच्यक ठाउँम प्लाष्टिक कुर्सी बेल्सठ ।

थन्र्हक बेल्सना सामान, लगैना लगाम, गरगन्हा, पूजा आँटी सिक्ना हेर्ना करकटे संग्राहलय म जाई पर्ना व्याला आस्याकल बा । एकठो बरा ठून्यार काम दाँक चखौराम थारु सांस्कृतिक संग्राहालय ओ चखौरा होमस्टे फे बनलबा । औडिन भक्खर गईल चैटक २९ गते ओ इह बैशाख ३ गटे सम्म उह ठाउँम चखौरा होमस्टेक आयोजना ओ पर्यटन डिभिजन कार्यालय कोहलपुरक आर्थिक सहयोगम आदिवासी जनजातिन्क खाना महोत्सब चलल रह ।

उह मौकाम थारु मौसमी घर हेर्ना, मेर मेर खैना पिना, नच्ना गैना करगिल रह । इ कार्यक्रम हली हली करपर्ना हुईलक ओर्से ढ्यार जहन खब्र्याइ नि सेक्गिल उह मार पाछ पाछ पटा पाईल मनै ह्रयार नै पैली कैख पस्टैल । संस्कृति सक्कुनका साझा सम्पटि हो । हामा ड्यासम हर जाटक मनै बाटी सक्कु जाटिक मनै ज्यान से मैया संस्कृति मन्ठी । उह ट एकठो गिट बा “बाहारख फँक्ना हो फोहोर संस्कृति ज्यानसे न प्यारो बा हामा संस्कृति” ।

संस्कृति बँचैना चिन्टा लग्ठा टर अग्वा कर्ना मनै कुइ आघ नै सर्ना हुईलक मार बट्वाइकेल बटुइना, स्वाँचकेल स्वच्ना कर्लक ओर्से बरा समस्या पर्ल बा । ठारु मनै धनक गरीब रलसे फे संस्कृटीक सबसे धनी बाटी अत्रा ठुन्यार धन ह जोगाइ पर्ना बा । नेपालक संविधान २०७२ म फे मौलिक कहम संस्कृतिक अधिकार डेल बा । अधिकार डिहल बा बँचैना सक्कुन्हक भँर्वा हो ।

कौनो जन ख्वाज परल, कौनो बट्वइना, वेल्सना, डेखैना, जनैना, पुरान मनैन्से सिख्ना, संग्राहलयह विकास कर्ना । इ करकटे सक्कुज लग्बी कलसे पुरान हेराईल चाट फे खोज्ख भेटाई सेक्वी । संस्कृति बा ट हम्र ठारु हुईटी कैख चिन्हाई सेक्ठी नैट और जाटिन्से हर चिच मिललागल बा । अधिकार खोज्ना आधार बा । सक्कु थारु कविला हुँक्र गन्जा मनैन चट्टुर बनाख संस्कृति बचाई लाक आघ वह्री ।