नारायणप्रसाद श्रेष्ठ
भौगोलिक दृष्टिले दुई ढुङ्गाबीचको तरुल भएर रहेको नेपालको राजनैतिक दूरदर्शीता भनेको आन्तरिक सुसंगठन बलियो बनाई दुई शक्तिशाली राष्ट्रलाई मित्रताको गाँठोमा कसिलो बनाई अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई सुमधुर बनाउनु हो ।
पञ्चशीलको सिद्धान्त बोकी असंलग्न राष्ट्रले निर्वाह गर्ने सिद्धान्तलाई आत्मसात गरी आपसी समझदारी कायम गर्दै अघि बढ्नु हो । कोही कसैप्रति कुनै किसिमको आग्रहपूर्वाग्रह नराखी आपसी समझदारीको आधारमा सम्बन्धलाई फराकिलो दायरामा लग्दै राष्ट्रलाई समृद्ध बनाइराख्नु हो । त्यसैले यसको लागि राजनीतिक नेतृत्ववर्गको सोच र चिन्तनमा विश्वास र इमानदारिता बढ्न जरुरी हुन्छ ।
इमानदारिता नै राष्ट्रको समृद्धिको आधार हो भन्ने बोध गरी नेतृत्वले निर्वाह गर्ने कर्म र व्यवहारमा दूरदर्शी चिन्तन देखापर्नु पर्दछ । राजनैतिक क्षितिज दह्रो र भरोषायुक्त हुनुपर्छ । कुशल नेतृत्वको दूरदर्शी चिन्तन नै राष्ट्रिय विकासको आधार हो भन्ने मान्यतालाई शिरोधार्य गर्दै त्यसलाई सार्थकता दिनु पर्छ । आफू भलो त जगत भलोको सिद्धान्त अनुकुल इमानदारिता प्रदर्शन गर्नुपर्छ । कुनै पनि चिन्तन प्रवाह गर्नुपूर्व पहिले आफूलाई हेर्नुपर्छ र त्यसपछि आफ्नो कर्म र व्यवहारलाई परिस्कृत गर्नुपर्छ । मेरो कर्मले कतै अरुको मानसम्मान र कर्ममा आघात पुगेको त छैन भनी सोचेर मात्र आफ्ना कर्मलाई अगाडि बढाउनु पर्छ ।
एउटा घरको जग जति मजबुत हुन्छ त्यति नै त्यो घरको आयु लामो र अवस्था मजबुत हुन्छ । मनोविज्ञानका अनुसार एउटा व्यक्ति तब मात्र सफल भएको मानिन्छ जब उसले प्रतिपादन गर्ने कर्म र ज्ञान अनुशासनयुक्त हुन्छ । त्यसैले ज्ञान, सीप र क्षमता नै नेतृत्ववर्गको चिनारी हुने हुँदा नेतृत्व तहले आफूलाई प्रस्तुत गर्दा आफूलाई सीमित घेराभित्र नराखी वा व्यक्तिविशेषको कुराभन्दा राष्ट्रिय स्वाभिमान र समृद्धिको आधारतर्फ ध्यान दिनु पर्छ ।
नेतृत्ववर्गको कर्म भनेको राष्ट्र र अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा यसको गरिमा बढाउने कार्य गर्नु हो । राष्ट्रिय राजनीतिलाई समृद्ध नेपालको आधार बनाउनेतर्फ केन्द्रित गर्नु हो । जबसम्म नेतृत्व तहले सही र स्पष्ट दिशा निर्देशन गर्न सक्दैन तबसम्म राजनीतिले स्पष्ट गति लिन सक्दैन । विकासका पूर्वाधारदेखि जनताका आवश्यकता परिपूर्ति हुने आवस्था सिर्जना हुन सक्दैन ।
त्यसैले सामाजिक क्षेत्र होस् वा आर्थिक, राजनैतिक र सांस्कृतिक क्षेत्र किन नहोस् त्यसको सुदृढीकरणको लागि नेतृत्ववर्गमा सक्षमता र इमानदारिता हुनु जरुरी हुन्छ । नेतृत्व क्षमता कुशल भएका व्यक्तिहरुबाट नै राष्ट्रले समृद्धिको दिशा निर्धारण गर्न सक्दछ । तसर्थ यस कुरालाई मनन् गरी आफू र आफूले नेतृत्व गरेको पार्टीलाई एकसूत्रमा बाँधी जनअभिमतलाई सर्वसम्मत गराउने वातावरण बनाउनु पर्छ ।
राजनीतिमा जनताका भावना जित्नलाई गरिने प्रत्येक क्रियाकलापमा पनि निःस्वार्थपन आउन जरुरी हुन्छ । गुट–उपगुट बनाई सीमित घेराभित्र आफूलाई परिचालन गर्नु भनेको नयाँ पिढीलाई सन्देहयुक्त राजनीतिक विषय सिकाउनु हो । अहिले आन्तरिक किचलोले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा नेपालको उपस्थिति फितलोपन देखापरेको छ । पार्टीहरुबाट तर्कपूर्ण राजनीतिक सोच बृद्धि गर्नुको बदला क्षणिक स्वार्थमा राजनीतिलाई डो¥याउन खोजेको स्थिति छ । एकातिर प्राप्ति नै उपलब्धि हो भन्नेतर्फ नेतृत्वको ध्यान केन्द्रित छ भने अर्कोतर्फ हठवादी चिन्तन देखा पर्दै छ ।
सार्वभौम र स्वतन्त्र पहिचान बढाई विश्वरंगमञ्चमा देखाउनुपर्ने अवस्थामा निजी स्वार्थका कारण अल्मलिएको अवस्था छ । पार्टीलाई धरासायी बनाउनेतर्फ नेतृत्व लागिपरेको अवस्था पनि देखिन्छ । मैले जे गर्छु राम्रो गर्छु, म वाहेक अरु योग्य हुन सक्दैन जस्तो गरी सीमित घेरामा राजनीतिलाई डो¥याउन खोजेको देखिन्छ ।
पुर्खाले देखाएको राजनीतिक दूरदर्शीताको हवाला दिँदै म त उनैको निर्देशनअनुसार राजनीति गर्दैछु पनि भन्दै हिड्ने अरुको विचारलाई पनि दबाउँदै जाने यस्तो प्रवृत्ति पनि वर्तमानमा मौलाउँदै जान थालेको छ । यसले राष्ट्रिय राजनीतिमा विविध किसिमले तरंग पैदा भएको देखिन्छ । जनचाहना एकातिर राजीतिज्ञको चाहना कतातिर ? जस्तो किसिमले पनि यसलाई हेरिँदै गएको पाइन्छ ।
नरहे बाँस न बजे बाँसुरी भनेझैँ भ्रमित राजनीतिक परिदृश्य देखापर्नु वास्तवमा नैतिक र चरित्रवान् नीतिज्ञको लागि सुहाउने विषय होइन । नेतृत्वले सबैको विचार समेट्न सकेन भने त्यो स्वार्थपरक राजनीतिमा केन्द्रित हुन पुग्छ । यसले न त दूरदर्शीता बोध गराउँछ न त जिम्मेवारी वहन गरेको देख्न सकिन्छ । यस्तो अवस्था आउनु भनेको आफैलाई धोका दिनु हो । विचार र सोचमा संकुचन बढाउनु हो । यसले एकातिर राष्ट्रिय राजनीतिमा गलत धारणा विकसित हुन पुग्छ भने अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक दूरदर्शीतामा समेत नराम्रो असर पर्न सक्छ ।
तसर्थ, नेपालको ऐतिहासिक राजनीतिक पृष्ठभूमिले सिकाएको राजनीतिक सक्षमता वर्तमान नेतृत्वकर्तामा हुन जरुरी छ । राणा शासनको अन्त्यपछि जसरी प्रजातन्त्रको उदाय हुँदा नेतृत्वले आफ्नो भूमिका निमाए, नेपालले कहिल्यै पनि आफ्नो स्वाभिमानलाई अरुको बन्धनमा राख्नु परेन, सधैँ स्वतन्त्र र सार्वभौम रहेर राष्ट्रलाई यो अवस्थासम्म ल्याइपु¥याए ।
यसरी नै वर्तमानमा राजनीतिज्ञमा सकारात्मक चिन्तन बढ्नु परेको छ । यो मेरो जिम्मेवारी होइन भनी जिम्मेवारीबाट पञ्छिने प्रवृत्ति राष्ट्रको लागि घातक हुनसक्छ । पदमा रहेर वा नरहेर पनि राष्ट्रप्रति वफादार प्रष्ट्याउनु छ भने राष्ट्रिय समृद्धि वा अन्य कूटनीतिक क्षेत्रमा सबैको उत्तिकै जिम्मेवारीबोध हुने गरी आफूलाई प्रस्तुत गर्नु पर्छ । दूरदर्शी नेतृत्वलाई साक्षी राखी आफूलाई प्रदर्शन गर्नु छ भने उनीहरुले सिकाएको मार्गमा आफूलाई परिचालन गर्न सक्नुपर्छ ।
विचार र चिन्तनमा सकारात्मक भाव बढाई यो र त्यो भन्नुभन्दा हामी सबै एक हौँ, हाम्रो भविष्य हाम्रै काँधमा छ भन्दै आफूले आफैलाई आफ्नो अस्तित्व बढाउने जिम्मेवारी र इमानदारिता प्रदर्शन गर्नु पर्छ । स्वार्थपरक राजनीतिक सोच परित्याग गरी सबैको साझा नेता बन्ने प्रण गर्नु पर्छ । जनतामा कुनै किसिमको नैराश्यता नआउने गरी समान र समतामूलक विचार सम्प्रेषण गर्नु पर्छ । पद मात्र ठूलो होइन । पद प्राप्त गर्ने आधार मजबुत हुने गरी आफूलाई प्रस्तुत गर्नु पर्छ ।
राष्ट्रमा आइपर्ने कुनै पनि समस्यालाई समाधान गर्ने सन्दर्भमा सबैको एउटै आवाज हुने गरी विचार प्रवाह गर्नु पर्छ । केही समय अघिदेखि मौलाउँदै जाने थालेको परायामुखी राजनीतिक चरित्र छोड्नु पर्छ । कुनै पनि कार्य गर्नुपूर्व त्यसले ल्याउने परिणामको गम्भीर विश्लेषण गरी स्वच्छ र पवित्र आचरण प्रदर्शन गर्ने अभ्यास गर्नु पर्छ ।
स्वाभिमान भएर बाँच्न सिकाएको पुर्खाले कोरेको इतिहासलाई जीवन्तता दिँदै सोचमा दूरदर्शीता र कर्ममा सकारात्मकता देखाउनु पर्छ । हाम्रो देश हाम्रो स्वाभिमान राष्ट्र निर्माणमा हाम्रो दायित्व भनी आफूलाई जिम्मेवारीबोध गराउन सक्नु पर्छ । इमानदारिता राजनीतिक धर्म हो । सक्षम र कुशल नेतृत्वबाट नै राष्ट्रिय राजनीतिमा सफलता हासिल गर्न सकिन्छ ।
त्यसैले यस कुरालाई मनन् गरी प्रत्येक नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्ने नेतृत्वमा दूरदर्शी चिन्तन बढ्न जरुरी छ र इमानदारिता प्रदर्शन गर्नु जरुरी हुन्छ । किनकि इमानदारिता नै समृद्ध राष्ट्रको आधार हो । राष्ट्रले त्यही खोजिरहेको छ ।