मित्र लाल पार्दे
विदेशमा बस्ने सम्पूर्ण नेपालीलाई एउटै रूपमा हेर्नु हुँदैन। उनीहरूको नागरिकता, अवस्था, आवश्यकता, अधिकार र नेपालसँगको सम्बन्ध फरक–फरक हुन्छ। तर विदेशमा बस्ने नेपालीलाई समग्र रूपमा NRN भनेर बुझ्ने र वर्गीकरण गर्ने अभ्यासले धेरै महत्वपूर्ण विषयलाई अस्पष्ट बनाएको छ।
अब समय आएको छ—एकले अर्कोको स्वाभिमान र आत्मसम्मानको रक्षा गर्ने। FRN र NRN एकअर्काका प्रतिस्पर्धी होइनन्; उनीहरू नेपालसँग जोडिएका फरक अवस्थाका नेपाली हुन्। फरक अधिकार र प्राथमिकता भए पनि एकले अर्कोको अस्तित्व र सम्मानलाई स्वीकार गर्नुपर्छ।
FRN को पहिचान र प्राथमिकता
FRN — Foreign Resident Nepali अर्थात् नेपाली नागरिकता र नेपाली राहदानी कायम राखेर विदेशी भूमिमा बस्ने नेपाली।
उनीहरू रोजगारी, व्यवसाय, अध्ययन वा अन्य कारणले विदेशमा बसेका हुन सक्छन्। तर उनीहरूको सबैभन्दा ठूलो पहिचान अझै पनि नेपाली नागरिकता र नेपाली राहदानी हो।
त्यसैले FRN को प्राथमिक आवाज दोहोरो नागरिकता होइन; नेपाली राहदानीलाई बलियो, सम्मानित र विश्वसनीय बनाउने आवाज हुनुपर्छ।
मध्यपूर्वका लाखौँ नेपाली श्रमिकलाई हेर्ने हो भने यो विषय अझ स्पष्ट हुन्छ। उनीहरू विदेशी भूमिमा आफ्नो श्रम र पसिना बेचिरहेका छन्, तर नेपाली नागरिकता र नेपाली राहदानी बोकेर संसारमा आफ्नो पहिचान कायम राखिरहेका छन्। उनीहरूका लागि दोहोरो नागरिकताको सवालभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न हुन सक्छ—
“हामी जहाँ गएर काम गरे पनि हाम्रो नेपाली राहदानीको सम्मान कति छ?”
त्यसैले FRN को आवाज हुनुपर्छ—
नेपाली राहदानी बलियो बनाऔँ, नेपाली नागरिकको स्वाभिमान बलियो बनाऔँ।
नेपाली राहदानी बोकेर संसारमा उभिनु केवल एउटा कागज बोकेर हिँड्नु होइन; त्यो आफ्नो देश, आफ्नो पहिचान र आफ्नो स्वाभिमान बोकेर हिँड्नु हो।
NRN को सम्मान र योगदान
NRN — Non-Resident Nepali अर्थात् विदेशमा बसोबास गर्ने नेपाली मूलका व्यक्ति, विशेषगरी विदेशी नागरिकता लिएका नेपाली मूलका व्यक्तिहरूको नेपालसँगको सम्बन्ध पनि महत्वपूर्ण छ।
विदेशी नागरिकता लिएपछि पनि नेपालसँगको भावनात्मक, पारिवारिक, सांस्कृतिक र आर्थिक सम्बन्ध समाप्त हुँदैन। त्यसैले उनीहरूलाई नेपालमा लगानी, व्यवसाय, रोजगारी सिर्जना, ज्ञान, सीप, प्रविधि र पूँजी भित्र्याउने अवसर दिनुपर्छ।
NRN ले नेपालमा लगानी गर्न पाउनुपर्छ। विदेशमा हासिल गरेको ज्ञान, अनुभव र पूँजी नेपाल निर्माणमा प्रयोग गर्ने वातावरण राज्यले बनाउनुपर्छ।
त्यसैले FRN ले NRN को योगदान र अधिकारको सम्मान गर्नुपर्छ, NRN ले पनि नेपाली राहदानी बोकेर आफ्नो नागरिकता जोगाइरहेका FRN को स्वाभिमान र आत्मसम्मानको सम्मान गर्नुपर्छ।
दोहोरो नागरिकताको विषय
NRN अभियानले उठाएको दोहोरो नागरिकताको सवाल आफ्नो ठाउँमा महत्वपूर्ण विषय हो। तर यसलाई विदेशमा बस्ने सबै नेपालीको एउटै प्राथमिकता भनेर बुझ्नु उचित हुँदैन।
विदेशी नागरिकता लिएका नेपाली मूलका व्यक्तिको आवश्यकता र नेपाली राहदानी बोकेर विदेशमा बसिरहेका नेपाली नागरिकको आवश्यकता फरक हुन सक्छ।
त्यसैले—
FRN को प्राथमिकता — नेपाली नागरिकता, नेपाली राहदानी र नेपाली स्वाभिमान।
NRN को प्राथमिकता — विदेशी नागरिकता भए पनि नेपालसँग आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध बलियो बनाउने अधिकार।
दुवैको सम्मान हुनुपर्छ।
राजनीतिक अधिकारको विषय
विदेशी नागरिकता लिएका नेपाली मूलका व्यक्तिलाई नेपालमा लगानी र आर्थिक गतिविधिमा सहभागी हुन सहज वातावरण दिनुपर्छ। तर आर्थिक अधिकार र राजनीतिक अधिकारलाई एउटै विषय बनाउनु हुँदैन।
यदि विदेशी नागरिकता लिएका नेपाली मूलका व्यक्तिले नेपालमा राजनीतिक अधिकार प्रयोग गर्न चाहन्छन् भने नेपालसँगको वास्तविक सम्बन्ध, जिम्मेवारी र प्रत्यक्ष सहभागितालाई आधार बनाउन सकिन्छ।
यसका लागि राजनीतिक अधिकारका लागि कम्तीमा पाँच वर्ष नेपालमा बसेको हुनुपर्ने प्रावधान राखेर बहस गर्न सकिन्छ। नेपालमा बसेर नेपाली समाज, जनता, देशका समस्या र वास्तविकतालाई नजिकबाट बुझ्ने अवसरले राजनीतिक जिम्मेवारीलाई अझ अर्थपूर्ण बनाउन सक्छ।
अब विभाजन होइन, एकअर्काको सम्मान आवश्यक छ
विदेशमा बस्ने नेपालीबीच FRN र NRN को नाममा प्रतिष्प्रधा होइन स्वाभिमान र आत्मसम्मानको लागि एन आर एन हरुले एफ आर एन हरुलाई साथ दिनुपर्छ एफ आर एन हरुको स्वाभिमान र आत्मसम्मान बचाउनुपर्छ भन्ने सवाल हो ।
उद्देश्य हो—कसको प्राथमिकता के हो भन्ने स्पष्ट बुझ्नु र एकले अर्कोको स्वाभिमान तथा आत्मसम्मानको रक्षा गर्नु।
FRN ले NRN को नेपालप्रतिको योगदानलाई सम्मान गर्नुपर्छ।
NRN ले नेपाली नागरिकता र नेपाली राहदानी बोकेर विदेशमा आफ्नो पहिचान जोगाइरहेका FRN को स्वाभिमानलाई सम्मान गर्नुपर्छ।
सरकारले पनि विदेशमा बस्ने सबै नेपालीलाई एउटै वर्गमा राखेर हेर्नुभन्दा FRN र NRN को वास्तविक अवस्था, अधिकार र आवश्यकतालाई स्पष्ट रूपमा पहिचान गरेर नीति बनाउनुपर्छ।
किनकि विदेशमा बस्ने सबै नेपाली एउटै होइनन्।
मध्यपूर्वमा पसिना बगाउने नेपाली श्रमिकको प्राथमिकता फरक हुन सक्छ। युरोप, अमेरिका वा अन्य देशमा व्यवसाय र लगानी गरिरहेका नेपाली मूलका व्यक्तिको प्राथमिकता फरक हुन सक्छ। तर सबैलाई जोड्ने कुरा एउटै हो
नेपालसँगको सम्बन्ध।
त्यसैले अब हाम्रो बहस अधिकार खोस्ने होइन, एकअर्काको अधिकार र स्वाभिमानको रक्षा गर्ने हुनुपर्छ।
FRN को स्वाभिमान सुरक्षित होस्।
NRN को योगदान सम्मानित होस्।
नेपाली राहदानी बलियो होस्।
नेपालमा लगानीको वातावरण सहज होस्।
र विदेशमा रहेका नेपालीबीच एकअर्काप्रति सम्मान र आत्मीयता अझ बलियो होस्।
अन्ततः हाम्रो आवाज एउटै दिशामा जानुपर्छ—
“पहिचान फरक हुन सक्छ, अवस्था फरक हुन सक्छ, अधिकार फरक हुन सक्छ; तर स्वाभिमान सबैको समान हुन्छ।”
— लेखक पार्दे यो अभियानका परिकल्पनाकार हुन् ।