मधुसूदन सुवेदी
राजनीतिमा प्रयोग भएका जति पनि जनजिभ्रोको मीठो सरल, कोमल, भावुक, लोकप्रिय, आशालाग्दो, भरपर्दो, नरम, हृदयस्पर्शी, कर्णप्रिय, मायालु, स्नेही, दयालु आदि सबै कपटी पासा नै रहेछन् ।
आज देशको राजनीतिक परिवर्तनसँगै भएको भाषिक परिवर्तनले देश र जनतामा के त्यस्तो ठूलो प्रभाव पा¥यो ? देश र जनतामा के त्यस्तो ठूलो परिवर्तन ल्यायो ? खालि बोल्नेका लागि बोल्न मज्जा, सुन्नेका लागि सुनाउन मज्जा, लेख्नको लागि लेखाउन मज्जा, देख्नेका लागि देखाउन मज्जा बाहेक अर्को के नै पो भयो र ? आज लोकतन्त्र–लोकतन्त्र भन्दाभन्दै लोक कहाँ छन् ? तन्त्र कहाँ छ ? स्वयम् राजनीति गर्नेलाई समेत थाहा छैन । प्रजातन्त्र–प्रजातन्त्र भन्दाभन्दै प्रजा कस्ता छन् र तन्त्र कस्तो छ ? स्वयम् प्रजातन्त्रधारीलाई समेत थाहा छैन ।
गणतन्त्र–गणतन्त्र भन्दाभन्दै गण कहाँ छ ? तन्त्र कहाँ छ ? स्वयम् गणतन्त्रको नक्सा कोर्ने इन्जिनियरलाई समेत थाहा छैन । समाजवाद–समाजवाद भन्दाभन्दै समाजवाद कता छ ? वाद कता छ ? स्वयम समाजवादका दार्शनकिलाई समेत थाहा छैन । नयाँ नेपाल–नयाँ नेपाल भन्दाभन्दै नेपाल खोक्रो, बोक्रो, ढुङ्ग्रो, मुङ्ग्रो, रित्तो, पुरानो, जीर्ण, सखाप, खत्तम, बर्बाद, धरासायी, दुःखी, गरिब, विपन्न, विकासहीन, समृद्धिहीन, दर्दनाक र भयङ्कर अवस्थामा पुगेको स्वयम् नयाँ नेपालको शिल्यान्यास गर्ने शिलान्यासकर्तालाई समेत थाहा छैन ।
नेपाललाई स्विट्जरल्याण्ड–स्विट्जरल्याण्ड बनाउँछु भन्दाभन्दै नेपाल स्विट्जरल्याण्ड पनि तल झरेर हाप बनियन र हाप कट्टु हुँदै बनियान–कट्टुल्याण्ड भएको कुनै पनि देशभक्त राजनीतिलाई अत्तोपत्तो छैन । कर्म निरपेक्ष–धर्म निरपेक्ष भन्दाभन्दै र जनताले हिन्दू राज्यको पहिचान खोजेको कुनै पनि धर्मी एवं विधर्मी कसैलाई ज्ञान र जानकारी छैन । जनसंविधान–जनसंविधान भन्दाभन्दै जनताबाट भागेर र टाढिएर नेताको मनसंविधान बनेको र बनाएको स्वयम् संविधानको खेस्रा गर्ने खेस्राकारलाई समेत थाहा छैन ।
राजनीतिलाई जति मीठो मसिनो बनाउन खोज्दै छन् त्यति यो तीतो, टर्राे, अमिलो, खट्टो, पिरो, जिरो र खस्रो बन्दैछ । किताबका पानामा संविधानका धारा, नीति, नियम, दस्ताबेजमा, निर्णयका ढड्डामा सूचनाका पाटीमा, जानकारीका पृष्ठमा, आदानप्रदानका परिपत्रमा जेजस्ता गुलिया, मीठा, सभ्य र भव्य भाषाको प्रयोग भए तापनि ती सबै यथार्थमा कपटी पासा रहेछन् भन्ने कुरा हिजोभन्दा आज, आजभन्दा भोलि, र भोलिभन्दा पर्सि छर्लङ्ग हुने दिशातर्फ उन्मुख हुँदै छ ।
यदि व्यवहार र कार्यानवयनको पक्ष फितलो छ भने शब्द र भाषाको चयनले मात्र गर्ने के हो ? के हाम्रो काल, समय, कालपरिस्थिति र देशले खोजेको खोक्रो भाषा मात्र हो ? भाषा र शब्दजालमा अल्झेर कपटी पासा खेल्न पाइन्छ ? आज पछिल्लो समयको राजनीतिक अवस्था के हो ? यो सङ्लो राजनीति हो कि धमिलो ? यो बिगार्ने राजनीति हो कि सपार्ने ? यो जुटाउने राजनीति हो कि फुटाउने ? यो सम्हाल्ने राजनीति हो कि ध्वस्त पार्ने ? यो संगठित गर्ने राजनीति हो कि विघटित गर्ने ? यो एकताको सूत्रमा बाँध्ने राजनीति हो कि अनेकतामा चुँडाल्ने राजनीति हो ?
यो माड्ने राजनीति हो कि भाँड्ने ? यो देशको राजनीति हो कि परदेशको राजनीति ? यो आत्मनिर्भर राजनीति हो कि परनिर्भर राजनीति ? यो कठिन राजनीति हो कि सरल राजनीति ? यो सृष्टिको राजनीति हो कि संहारको राजनीति ? राजनीति पनि गर्नु गर्नुको भाँतको राजनीति हुन्छ ? यो कस्तो भाँतीको राजनीति हो ? स्वयम् गर्नेका लागि पनि यको कता जान्छ र कता जाँदै छ भन्ने थाहै छैन । यो राजनीति कसले सम्हाल्ने राजनीति हो ? यो कहाँ पुगेर टुङ्गिने राजनीति हो ? यो राजनीतिले दिने फल कस्तो हो ?
यो राजनीतिले कसलाई फुलाउँदै छ र कसलाई फलाउँदै छ ? यो राजनीतिको भारी बोकेर जाने हो कहाँ ? यो राजनीतिको भारी खोलने हो कहाँ ? यो राजनीतिको भारीभित्र भएको पोका–पतेरा दिने हो कसलाई ? यो भारी बिसाउने कहाँ हो ? यतिबेलाको राजनीतिले देश र जनतामा कस्तो सन्देश प्रवाह गरेको छ ? राजनीतिको मीठास केवल प्रतयक्ष भोगेर मात्र लिन सकिने कुरा हो । यो केवल देखेर, लेखेर, सुनेर र मनमनै गुणेर मात्र पूरा हुने यन्त्र, तन्त्र, संयन्त्र होइन । जबसम्म देश र जनताले प्रत्यक्ष रुपमा भोगचलन गर्न पाउन्नन् र आफ्नो जीवनमा परिवर्तनको अनुभूति गर्न पाउन्नन् भने त्यो राजनीतिको अर्थ के ?
राजनीति गर्नु भनेको राजनीतिक भाषाको प्रयोग गर्नु मात्रै हो ? राजनीति गर्नु भनेको राजनीतिक शब्दजाल बन्नु मात्रै हो । राजनीति सपार्नु भनेको राजनीतिकर्मीको भूत, वर्तमान र भविष्य सपार्नु मात्रै हो । राजनीतिक सफलता भनेको राजनीतिकर्मीको व्यक्तिगत, पार्टीगत, गुटगत, समूहगत, झण्डागत, पंक्तिगतको मात्र सफलता हो ? राजनीतिक विकास भनेको राजनीतिकर्मीको सेरोफेरो र जम्मै मेरो भन्ने विकास हो ?
राजनीतिक निकास भनेको आफू र आफन्त र आसेपासेको मात्र निकास हो ? राजनीतिलाई किन आज यसरी विकृति बनाइँदै छ ? खालि ओँठेभाषामा मात्र राजनीतिलाई खुम्च्याएर राख्न पाइन्छ ? राजनीति गर्ने भनेको देश र जनताका लागि हो कि होइन ? यतिबेला राजनीतिमा गत्तिलो भाषा बोलेर कपटी पासाको खेल खेलनु र खेल्दै जानुले यसको भविष्य कस्तो होला ?